EPO

Szczegółowy przegląd

Erytropoetyna (EPO) to 165-aminokwasowa cytokina glikoproteinowa (~30 kDa), endogennie produkowana przez komórki śródmiąższu okołoceweczkowego nerek (~90%) i w niewielkim stopniu przez wątrobę (~10%). Egzogenna rekombinowana EPO (rhEPO) otrzymała aprobatę FDA w 1989 r. od Amgen jako Epogen (epoetyna alfa) do leczenia anemii w przewlekłej chorobie nerek (CKD) – był to pierwszy prawdziwy blockbuster wśród peptydów terapeutycznych rekombinowanych. Mechanizm: EPO wiąże receptor EPO (EPO-R) na powierzchni progenitorów erytroidalnych (szpik kostny BFU-E + CFU-E) → aktywacja kaskady JAK2/STAT5 → przeżycie + proliferacja + różnicowanie erytroidalne → wzrost masy RBC + hematokrytu + zdolności transportu tlenu. **Kontekst kliniczny Rx (primary, ~75% użytkowania)**: anemia CKD (dializa + przed dializą), anemia indukowana chemioterapią (Procrit), anemia HIV/AZT, anemia wcześniaków. Cel Hb 10-12 g/dL – KDIGO 2024 ostrzega przed celowaniem w Hb >12-13 g/dL (dane z badań TREAT, CHOIR, CREATE: wyższy cel → zdarzenia sercowo-naczyniowe + ryzyko udaru). **Kontekst dopingu wytrzymałościowego (secondary, NIE zalecany)**: protokoły mikrodawek 100-300 IU/kg/tydzień udokumentowane od lat 90. (era Lance'a Armstronga), WADA-ściśle-zakazana w kategorii S2.1 Erythropoietin-mimetic agents CAŁY ROK (w + poza zawodami). Detekcja: analiza izoform surowicy/moczu (IEF + SDS-PAGE) + paszport biologiczny śledzenie hematokrytu. Źródła: epoetyna alfa (Epogen Amgen, Procrit Janssen – ta sama cząsteczka), darbepoetyna alfa (Aranesp Amgen – hiperglikozylowana, dłuższy t1/2), methoxy-PEG-epoetyna beta (Mircera Roche – PEGylowana, dawkowanie miesięczne). **OBOWIĄZKOWE badania krwi**: Hb, Hct, ferrytyna, saturacja transferyny, liczba retikulocytów, ciśnienie krwi (ryzyko nadciśnienia znaczące).